Stikstof, het woningtekort, het lerarentekort, overstromingen, mislukte oogsten door droogte, het aanstaande drinkwatertekort: het zijn allemaal problemen waar al tien of twintig jaar voor gewaarschuwd wordt. Toch handelt de politiek vaak te laat. Zelfs wanneer een onderwerp na veel uitstel een crisisdossier wordt, zoals het stikstofprobleem, is dat geen garantie voor een oplossing. En die situatie kan alleen ontstaan wanneer politici te weinig anticiperen op de toekomst.
In een democratie is het belangrijk dat we kunnen debatteren over wat een wenselijke toekomst is. Daarom kun je op verschillende partijen stemmen, met elk hun eigen idee over hoe een goede toekomst eruitziet. Tegelijkertijd zijn er basale zaken die we allemaal nodig hebben, zoals schoon drinkwater, toegang tot elektriciteit, een dak boven je hoofd. Of gezondheidszorg als je ziek bent, een leefbaar klimaat en voldoende inkomen om van te kunnen leven.
Nederland loopt vast
In de afgelopen jaren zien we regelmatig dat het de politiek niet lukt om tijdig te anticiperen op de toekomst, ook niet als het om deze basale zaken gaat. Bedrijven moeten lang wachten tot ze aangesloten raken op het elektriciteitsnetwerk, steeds meer mensen hebben veel last van een gebrek aan betaalbare woningen en zelfs als je suïcidaal bent is het niet gezegd dat je een crisisplek of behandeling krijgt.
Dat is geen toeval, en ook niets iets dat ons overkomt. Het heeft te maken met een sterke focus op de korte termijn van de politiek. In ons vooronderzoek zien we dat Kamerleden regelmatig niet voldoende voorbereid zijn om debatten over meerjarige strategische agenda’s te voeren. In plaats daarvan stellen ze vragen over het nieuws van de dag.
Waarom de politiek niet toekomstgericht is
Ons vooronderzoek laat zien dat het gebrek aan toekomstgerichtheid verschillende redenen heeft. Zo hebben Kamerleden te weinig tijd en ondersteuning om zich in toekomstvraagstukken en ontwikkeling te verdiepen en een visie te formuleren. Denken politici op korte termijn te worden afgerekend op de behaalde resultaten. Zijn transities zelden zonder pijn op de korte termijn, maar vermijden politici graag zulke pijn bij kiezers. En hebben bedrijven die op dit moment financieel succesvol zijn regelmatig belang bij de status quo. Vaak maken ze zoveel winst dat ze al met een klein percentage van de winst grote politieke invloed kunnen organiseren, onder meer via lobbyisten en desinformatiecampagnes. Zodat ze geld kunnen blijven verdienen, ook als dat ten koste gaat van zaken waar we allemaal belang bij hebben. Zoals betaalbare woningen of een leefbaar klimaat.
Nu is het beste moment om aan de toekomst te werken
Als we niet tijdig op de toekomst anticiperen, worden problemen niet alleen groter maar vaak ook duurder om op te lossen. Daarom ontwikkelen we bij Voor Democratie oplossingen die onze democratie toekomstgerichter maken.